Wykład monograficzny "Cywilizacja hinduska w perspektywie historycznej"

Termin: 05.03.2018 - 15.06.2018
Miejsce: Kolegium Śląskie, al. Mickiewicza 3, s. 326

Zakład Języków i Kultur Indii i Azji Południowej IO UJ

 

zaprasza na wykład monograficzny w semestrze letnim:



prof. dr hab. Maria Krzysztof Byrski (Uniwersytet Warszawski)


 

CYWILIZACJA HINDUSKA

 

W perspektywie historycznej

 

  1. Europa i Indie: bliźniaczo różne cywilizacje Eurazji. Pod względem obszaru, środowiska naturalnego, demografii, zróżnicowania języków, historii i wewnętrznej różnorodności kulturowej, Europa i Indie są do siebie podobne, pozostając jednocześnie całkowicie odmienne, gdy chodzi o charakter obu cywilizacji. Pierwsza jest cywilizacją rozwoju a druga - cywilizacją trwania.
  2. Hinduizm słyszenia (śruti); myśl wedyjska nomadów nazywających siebie Ariami nadała cywilizacji indyjskiej jej niepowtarzalny charakter umieszczając w centrum zainteresowania dwa kwalifikatory człowieczeństwa: wysoko wyartykułowaną mowę oraz umiejętność generowania i sycenia ognia.
  3. Hinduizm widzenia (darśana); nomadzi wedyjscy po dotarciu w doliny Indusu i Gangesu stworzyli cywilizację, która akcentowała znaczenie pamięci (smryti) o tym, co usłyszeli i wypowiedzieli w hymnach wedyjscy wieszczowie, jednocześnie przenosząc główny akcent stosunku do rzeczywistości z kultu ognia na kult obecności bogów w wizerunkach świątynnych.
  4. Przebudzony (Buddha) Wisznu oddziela ziarno od plewy. Nadmierna rytualizacja oraz nadanie charakteru magicznego rytuałowi a także pozostawienie kwestii cierpienia, jakie dotyka człowieka bez adekwatnego wyjaśnienia doprowadziło do powstania potężnego ruchu kwestionującego sensowność egzystencji, której głównym punktem odniesienia jest ogień. Tak się narodził buddyzm.
  5. Kontratak; Pieśni Pańskie (Bhagawadgita) o zgaśnięciu w Brahmanie (brahmanirwana). Nie trzeba było długo czekać na reakcję ortodoksji hinduskiej. Zagrożenie dla tradycyjnego porządku było tak duże, że postanowiono przeciwstawić się nowemu ruchowi przy pomocy jego własnych idei, którym nadano sens negujący ich pierwotne znaczenie.
  6. Trzy przymioty rzeczywistości (traigunja). Monizm poznawczy - jeden z głównych nurtów myśli indyjskiej postrzega wyłonienie się czasoprzestrzeni w postaci "utrójnienia" się Jednego, które było na początku.
  7. Trójsfera indyjskiej etyki (triwarga). Ontyczny trójjedyny charakter rzeczywistości dyskursywnej staje się podstawą wartościowania w postaci trzech dziedzin działania, w których człowiek pragnie spełnienia: Zacność (dharma), Miłowanie (kama) i Pożytek (artha).
  8. Czwórpożytek człowieczy (puruszarthaćatusztaja). Wyzwolenie (moksza); czwarty pożytek człowieczy (puruszartha), to kategoria będąca, albo zwieńczeniem harmonijnego realizowania przez człowieka swoich aspiracji we wspomnianych trzech dziedzinach, czyli tzw. "zacność zwrócenia" (prawrytti lakaszana dharma), albo wynikiem ascezy poprzez wyrzeczenie się wszelkich doczesnych aspiracji, czyli "zacność odwrócenia" (niwrytti lakszana dharma).
  9. Zacność stanu (warnadharma) i kasto-narody (dźati). Realizowanie się człowieka w życiu doczesnym odbywa się w określonym kontekście społecznym, którego kształt jest zdeterminowany przez naturę ludzką. Porządek społeczny jest odzwierciedleniem tej natury w sferze działania ludzkiego społeczeństwa. Rozporządza ono tylko tymi kompetencjami, w które wyposażony jest każdy człowiek.
  10.  Zacność wieku (aśramadharma); zgoda na starość i śmierć. Czas jest czynnikiem w przemożny sposób determinującym los człowieka. Dany człowiekowi czas należy wyzyskać we właściwych sekwencjach. Myśl indyjska wyróżnia cztery takie sekwencje ludzkiej egzystencji
  11. Teatr, jako zwierciadło natury świata (swabhawo lokasja), to dowód szczególnego miejsca, jakie przyznano tej sztuce w kulturze Indii. Zgodnie z koncepcją zawartą w „Traktacie o teatrze” z ok. III-IV w.n.e., w teatrze, jak w zwierciadle można nie tylko oglądać, ale wręcz w sposób wyjątkowy doświadczać rzeczywistości.
  12. ‘Arytmetyka' hinduizmu, to próba ujęcia w podstawowych kategoriach arytmetycznych istoty myśli indyjskiej odnoszącej się do natury czasoprzestrzeni i jej relacji do Absolutu.
  13. Wedyjska teologia 'Wielkiego Wybuchu'; rola świadomości i ognia w kosmogonii hindusów oraz próba skonfrontowania przedstawionej koncepcji z teologią chrześcijańską. Punktem wyjścia uczynimy zestawienie słów Jehoszuy z Nazaretu: „Ja i Ojciec jedno jesteśmy" ze słynną sentencją upaniszadową: „Jam jest Słowem Wedyjskim” (Aham Brahma’smi). Będzie to studium porównawcze hinduizmu i chrześcijaństwa, skonstruowane wokół pytania o charakter ofiary Boga; czy jest ona tylko stwórcza, czy tylko odkupicielska?
 

 


poniedziałki, godz. 11.15-14.30 (co drugi tydzień)

Data opublikowania: 01.02.2018
Osoba publikująca: Łukasz Bieńkowski